artikel | po vo | WWJB
Wil je ook met dit onderwerp aan de slag?
Neem contact met ons op, dan kijken we samen wat er mogelijk is voor jullie school.
Week tegen Pesten 2026
Een plek voor iedereen. Toch?
“Een plek voor iedereen. Toch?” Die stelling staat centraal tijdens de Week tegen Pesten. (21 t/m 25 september 2026) Op het eerste gezicht lijkt het vanzelfsprekend. Natuurlijk is er ‘fysiek’ op school een plek voor iedereen, voor ieder kind. Maar waar het echt over gaat en dat bevraagt het woord ‘toch?’ of ieder kind in de klas, op school erbij hoort. Hoor je bij de groep en maak je er echt onderdeel van uit? Het gaat over kunnen zijn wie je bent, gezien worden en daadwerkelijk ervaren dat je erbij hoort. En daarvan weten we dat dit helaas niet altijd een feit is. Op scholen zijn er genoeg leerlingen die ervaren dat ze er niet bij horen, dat ze buiten worden gesloten, gepest worden. Hierin kun je als leraar iedere dag het verschil maken.
Vanuit de Alliantie Worden Wie Je Bent geloven we dat een sociaal veilige klas ontstaat wanneer leerlingen ruimte ervaren om zichzelf te ontwikkelen, verschillen te ontdekken en elkaar met nieuwsgierigheid te ontmoeten. Dat begint niet pas wanneer er sprake is van pesten, maar gebeurt continue in de dagelijkse klassenpraktijk: samenwerken, afspraken maken, groepswerkvormen, omgangsvormen, emoties leren kennen en uiten.
Eigenschappen zijn zichtbaar én onzichtbaar
Iedere leerling brengt een eigen verhaal mee. Sommige eigenschappen die daarbij horen zie je al snel in gedrag of uiterlijk, zoals creatief, lef, behulpzaam, sportief. Andere eigenschappen zijn minder zichtbaar: bescheiden, gevoelig, onzeker, afwachtend. Wanneer sommige eigenschappen als ‘normaal’ worden gezien – als de norm – en andere als ‘anders’, kan uitsluiting ongemerkt ontstaan. Niet altijd bewust, maar wel met impact.
Joost is 9 jaar en houdt van vogelen. Daarin zet hij zijn eigenschappen in als opmerkzaamheid, nauwkeurigheid en gedrevenheid. Maar in zijn klas en met name onder zijn vriendjes is ‘normaler’ om sportief te zijn, competitief en assertief. Om lekker te voetballen en niet om met een verrekijker in bomen te speuren naar vogels. Als Joost vertelt over zijn hobby moeten zijn vriendjes grinniken. Ze sporen Joost aan om mee te doen met voetballen in de pauze. Joost vindt het niet leuk dat ze lachen en hij wil eigenlijk niet voetballen, maar hij is bang dat als hij niet meedoet, hij er niet bij hoort. Dus hij past zich aan. Joost voetbalt mee en vertelt niet meer over vogelen. Daarmee onderdruk hij zijn passie met bijbehorende eigenschappen. In hoeverre is Joost dan nog zichzelf?
Elk kind heeft eigen unieke eigenschappen. Maar op school (in de maatschappij breed) zijn er bepaalde eigenschappen die vaker aan meiden of jongens worden toegeschreven. Zoals sportief, competitief en assertief aan jongens. Voor meiden is dat zorgzaam zijn, volgzaam en netjes. Die eigenschappen worden dan vaak de norm, hoe het zou moeten horen. En als je niet voldoet aan die norm, val je buiten de groep.
Destiny is 16 jaar en is goed in leiding geven. Ze kan goed overzicht houden en anderen motiveren taken uit te voeren. Voor aardrijkskunde krijgen ze een groepsopdracht, waarbij ieder een rol mag innemen. Destiny neemt meteen het woord en begint de rollen te verdelen. Twee andere leerlingen sputteren tegen en vinden dat een van hen de leiding zou moeten krijgen. ‘Jij kan beter schrijven, toch’. Destiny gaat er tegenin maar wordt niet gehoord. Ze groep besluit haar te negeren. Als Destiny zich schikt en een andere rol op zich neemt, accepteert de groep haar uiteindelijk. Is hoeverre is Destiny zichzelf en kan zij haar talenten ten volste ontwikkelen?
Daarom helpt het wanneer leerlingen leren dat iedereen uit een veelkleurige verzameling eigenschappen bestaat en dat geen enkele eigenschap bepaalt wie iemand helemaal is.
Een eenvoudig gesprek met grote waarde
Een concrete manier om hier aandacht aan te besteden is door in de klas een gesprek te voeren over eigenschappen en te laten zien dat iedereen bestaat uit meer dan één kenmerk. En dat jullie samen een groep vormen waarin er plek is voor iedereen.
Vraag leerlingen bijvoorbeeld:
- Welke eigenschappen horen bij jou?
- Welke eigenschappen zien anderen meteen, en welke juist niet?
- Welke eigenschap waardeer je in je vader, moeder of vriend(in)?
- Op welke eigenschappen ben je trots?
- Welke eigenschap maakt jou uniek?
- Heb je weleens gemerkt dat iemand een oordeel had op basis van één eigenschap?
Door eigenschappen breed te benaderen van hobby’s en talenten tot karakter, cultuur, geloof, gezin, identiteit of manieren van leren ontdekken leerlingen hoeveel overeenkomsten én verschillen er in de groep bestaan. Maak tenslotte een poster of muurbord (online) over alle eigenschappen die de klas rijk is. Met de boodschap: Iedereen een plek. Toch!
Wil je hiermee aan de slag? Bekijk deze 5 tips om direct mee aan de slag te gaan.
De rol van de leraar
Als leraar hoef je niet alle antwoorden te hebben. Juist door open vragen te stellen en verschillende perspectieven ruimte te geven, help je leerlingen oefenen in luisteren, nieuwsgierig zijn en respectvol met verschillen omgaan.
Wel is het fijn als je je eigen overtuigingen onder de loep neemt. Heb je zelf ook (on)bewuste oordelen over bepaalde eigenschappen? Vind je ook sommige eigenschappen meer horen bij meiden of jongens? Wat geef jij je leerlingen mee?
Een gesprek over eigenschappen en waarderen vraagt wel om veiligheid en daarmee om duidelijke afspraken. Maak samen met de klas afspraken over hoe jullie willen dat het gesprek verloopt, bijvoorbeeld:
- luister zonder te onderbreken;
- stel vragen uit nieuwsgierigheid, niet vanuit oordeel;
- iedereen bepaalt zelf wat hij, zij of die wil delen;
- verschillen hoeven niet opgelost te worden om elkaar te respecteren.
Zo ontstaat stap voor stap een klas waarin leerlingen ervaren dat hun eigen verhaal ertoe doet én dat er ruimte is voor het verhaal van een ander. Zo maak je samen plek voor iedereen.