verslag | vo | WWJB
Gun je dit jouw leerlingen ook?
Benieuwd hoe het in jouw klas zou gaan? Neem contact op met Worden Wie Je Bent. Samen kijken we wat mogelijk is voor jullie school.
Wat gebeurt er als je met leerlingen écht praat over gender en keuzes?
Praktijkervaring uit de klas: twee jaar WWJB-lessen
Voor Worden Wie Je bent heb ik de afgelopen twee jaar met zo’n vijftig klassen scholieren van verschillende achtergronden en niveaus gesproken over gendernormen, verwachtingen, beroepskeuze en de mogelijkheid jezelf te zijn. Wat blijkt? In gesprek met elkaar zijn meningen over wie wat moet en mag zijn vaak minder vast dan ze lijken. Zo’n duizend kinderen verder is mijn conclusie: zolang er over gepraat wordt vinden de kinderen het vooral belangrijk dat iedereen zichzelf mag zijn.
Samen zoeken aanmoedigen
Onze workshops beginnen met een korte introductie over waarom we er zijn en wat we gaan doen. Daarna deel ik een persoonlijk verhaal over mijn zoektocht als mens en als man om jezelf te mogen zijn. Over verwachtingen, groepsdruk onzekerheden die je niet deelt, eenzaamheid en gemiste kansen. En over wat ik inmiddels geleerd heb en nu graag met hen bespreek.
Dit zet direct een andere toon. Een man die kwetsbaar deelt opent ruimte om voor anderen om dat ook te doen. Een volwassene die leerlingen serieus neemt en in open gesprek gaat, is anders dan veel standaardlessen en nodigt uit tot samen zoeken.
Want zij – net als wij – proberen elke dag antwoord te vinden op vragen als: ‘Word ik gezien?’, ‘Hoor ik erbij?’ en ‘Mag ik mezelf zijn?’ Samen beginnen te zoeken blijkt vaak makkelijker dan gedacht. Onder een dun laagje van doen alsof ze het allemaal snappen, zit een diepe behoefte om gezien te worden in hun zoektocht en die met anderen te delen.
Verwachtingen blootleggen
Vervolgens laat ik de leerlingen in twee groepen een competitieve woordenrace doen. Om de beurt rennen zij naar een flipover en schrijven op wat zij associëren met traditioneel ‘mannelijk’ en ‘vrouwelijk’: een ‘echte man’ en een ‘echte vrouw’. Binnen enkele minuten staan de flipovers vol. Bij mannelijkheid verschijnen vrijwel altijd woorden als sterk, stoer, leider, dominant, succes, geld of voetbal. Bij vrouwelijkheid zien we vaak lief, zorgzaam, luisteren, mooi zijn of moeder. Dit patroon zien we overal terug: van gymnasium tot vmbo, maar ook bij docenten en andere groepen. Deze beelden krijgen we allemaal mee, of we het ermee eens zijn of niet. Iedereen moet zich ertoe verhouden en draagt (vaak onbewust) bij aan het in stand houden ervan.
Het bevrijdende gesprek
Dan begint het meest waardevolle deel. Ik vraag: ‘Wat valt jullie op?’ En leerlingen horen voor het eerst klasgenoten zeggen: ‘Dit klopt niet.’ ‘Vrouwen kunnen ook sterk zijn.’ ‘Een man mag soms ook huilen.’ ‘Iedereen moet zelf mogen kiezen.’
Maar wat gebeurt er als een jongen huilt op het schoolplein? Hoe wordt dat genoemd? Dan vallen woorden als ‘gay’, ‘homo’ of ‘pussy’. Ondanks dat veel leerlingen stereotypen afwijzen, bestaat er druk die mensen terugduwt in de norm.
Jongens zorgen er dan voor dat ze niet huilen op school, niet zeggen dat ze in de zorg willen werken of van dans houden. Als het gesprek hierover uitblijft, wint de drang om erbij te horen.
Onder die dunne laag aangeleerde gendernormen zit vaak een diepere overtuiging dat iedereen zou moeten mogen kiezen. Wanneer leerlingen elkaar horen zeggen dat kwetsbaarheid mag bestaan of dat zorgzaamheid krachtig is, verandert er iets. Verwachtingen rekken op en normen worden zachter.
Ze zien elkaar in hun zoektocht en ontdekken dat niemand het allemaal zeker weet en juist dat delen verbindt.
Kleine stapjes, grote impact
Na deze oefening gesprekken over (beroeps)keuzevrijheid. Omdat leerlingen zelf hebben laten zien dat verwachtingen minder vast staan dan gedacht, onstaat ruimte om breder te kijken naar beroepen.
Zo worden er zaadjes geplant. Jongens horen dat kwetsbaarheid ook mag bestaan, waardoor interesses in zorgberoepen ruimte houden. Meiden horen dat ruimte innemen gewaardeerd wordt, wat vertrouwen kan geven om bijvoorbeeld techniek te kiezen.
Het blijven kleine stappen. Maar elke keer als ik de klas uitloop, voel ik dezelfde energie. Onder aangeleerde normen en groepsdruk zit een sterke behoefte aan gelijkwaardigheid. En het vertrouwen dat leerlingen deze ervaring later meenemen als steuntje in de rug bij keuzes die écht bij hen passen.