Inspiratie & tips | po/vo/mbo | WWJB
Kinderrechten, mensenrechten
Op 20 november is het Kinderrechtendag en op 10 december de Dag van de mensenrechten. Mooie momenten om hier op school aandacht aan te geven. Maar wat is de relatie tussen mensenrechten en gendergelijkwaardigheid? En hoe kun je dit bespreken met met je leerlingen, studenten, collega’s?
Kinderen, tieners, jongvolwassen, volwassenen… iedereen heeft recht op een gelijke behandeling, op een eigen mening en op een veilige plek om te leren. Dat zijn onze mensenrechten. Maar hoe maak je die rechten concreet in de klas, en in de school? En hoe doe je dat zonder dat het meteen een groot project hoeft te worden?
Directe actie (zie uitleg verderop):
- Begin zelf vandaag met één gendergelijkheidstip
- Bespreek kinder-/mensenrechten met je leerlingen met behulp van een poster.
- Knoop een koffietafelgesprekje aan met één collega over één kinderrecht in relatie tot meiden en jongens.
Kinderrechten: van verdrag naar klas
De klas is een mini-maatschappij waarin kinderen en jongeren oefenen hoe je met elkaar omgaat. Het is ook de minimaatschappij waarin kinderrechten en mensenrechten de basis vormen van het schoolklimaat dat je neerzet. Een van die basisrechten is gelijkheid. Gelijke rechten betekent dat iedereen gelijkwaardig wordt behandeld en dezelfde kansen krijgt, wat je gender ook is, welke huidskleur je ook hebt, wat je ook gelooft en van wie je ook houdt.
Het Kinderrechtenverdrag maakt de rechten van de mens voor kinderen concreet:
- Alle kinderen hebben recht op gelijke behandeling, ongeacht o.a. hun sekse, huidskleur of geloof (artikel 2).
- Ze mogen hun mening geven (artikel 12).
- En onderwijs is bedoeld om hun persoonlijkheid en talenten tot hun recht te laten komen (artikel 29).
- Het recht op bescherming (artikel 4): kun je veilig zijn wie je bent zonder uitgesloten of gediscrimineerd te worden?
Gendergelijkwaardigheid is daarmee geen extraatje, maar een uitwerking van die rechten. De interesses, talenten en toekomst van een kind mogen volgens deze rechten niet bepaald worden door (de stereotiepe verwachtingen van) anderen.
Jezelf mogen zijn, los van gendernormen
Een mens heeft dus het recht zichzelf te zijn. Dat betekent bijvoorbeeld dat een mens zelf mag bepalen welke kleren de voorkeur hebben, welke hobby’s je wilt hebben, en tot welke beroepen je je aangetrokken voelt – ook als dat volgens sommigen ‘niet past’ bij wat er van meiden of jongens wordt verwacht. Dat is geen gunst, maar een recht: je mag jezelf zijn en je daarbij veilig voelen.
In de praktijk is dat niet vanzelfsprekend. Kinderen en jongeren die zich niet aanpassen aan stereotiepe verwachtingen kunnen te maken krijgen met pesten of gevoelens van onveiligheid.
Genderstereotypen zijn ideeën over hoe meiden en jongens zouden moeten zijn: qua uiterlijk, gedrag, interesses en capaciteiten. Het zijn geen natuurwetten, maar door de samenleving gevormde ideeën, en we dragen ze allemaal met ons mee. Daardoor hebben we, vaak onbewust en onbedoeld, andere verwachtingen van meiden en jongens. Dat is zoals velen van ons zijn grootgebracht.
Maar genderstereotypen kunnen bijdragen aan:
– ongelijke kansen (Wie wordt aangemoedigd voor techniek en wie voor taal? Wie mag zorgzaam zijn en wie stoer?)
– onveiligheid (Wie mag van dansen houden, en wie mag kort haar hebben?).
Een veilige klas begint met de gedachte: hier mag je zijn wie je bent, wie je wil zijn en wat je wil worden. Hier krijg jij dezelfde kansen als de rest.
Gendergelijkheid op Kinder- en Mensenrechtendag
Tip 1
Download de poster van Amnesty International waarop alle Kinderrechten zijn benoemd. Je wilt het deze dag misschien hebben over meer dan alleen over gendergelijkheid. Maar neem dit zelf wel bewust mee in het gesprek. Stel vragen aan je leerlingen en studenten die je ook stuurt richting nadenken over gender, als dat niet al automatisch gebeurt: “Zie jij om je heen dat iedereen evenveel recht heeft op…” / “Lijken sommige van deze rechten soms een beetje anders te zijn voor meiden en jongens?” / “Vinden jullie dat je op school genoeg respect leert te hebben voor zowel vrouwen en meiden als voor mannen en jongens (artikel 29)?” / “Geeft de school bescherming aan leerlingen die zich misschien niet helemaal gedragen als wat door sommigen verwacht wordt (van meiden en jongen)?”
Je wilt in je vragen niet te sturend zijn, maar toch is het interessant te bespreken of jouw leerlingen/studenten wel eens meemaken dat er bijvoorbeeld anders wordt gekeken naar een meid die haar eigen mening hardop verkondigt, of een jongen die dat doet (artikel 12). En vinden de leerlingen dat de school er genoeg aan doet zodat jij leerlingen in veiligheid hun eigen talenten kunnen ontwikkelen, ongeacht of ze meid of jongen zijn (artikel 29)? Als er afspraken worden gemaakt over leerlingen mét de leerlingen (artikel 12), worden de meiden en de jongens dan even goed gehoord?
NB: Natuurlijk mag niet iedereen zomaar doen wat deze leuk vindt – rechten houden verband met elkaar. En ook de leeftijd speelt een rol in wat mag en kan: zie de leeftijdsladder voor de opbouwende rechten van kinderen.
Tip 2
Stel op de Kinderrechtendag / Mensenrechtendag ook eens een van bovenstaande vragen aan een collega. Vind jij dat wij als school…
Tip 3
Doe hetzelfde als bij tip 1 , maar gebruik nu de gratis poster ‘De Kinderrechtenboot’ van de Kinderrechtenschool.
De poster kan interactief gebruikt worden, is te downloaden, er hoort een downloadbaar memory bij en een lesbrief.
In de vragen die hierin gesteld worden, zit impliciet veel gendergelijkwaardigheid!
Tip 4
De Belgische Kinderrechtenschool heeft zeer veel lesmaterialen op de website staan. Je kunt onder meer filteren op ‘gendergelijkheid’ en op leeftijdsgroepen van kleuters tot 18+.
Ook de nieuwe website RechtVaardig! (in het onderwijs) heeft veel lesmaterialen. Op dit moment kun je daar nog niet filteren op gendergelijkheid, maar wel op leeftijd. Deze website is een uiting van het College van de Rechten van de Mens.
Tip 5
Begin vandaag met één van onze praktische gendergelijkheidstips die je nog niet toepaste. Let bijvoorbeeld eens op de complimenten die je aan je leerlingen of studenten geeft: zou je het complimentje dat je net aan een meisje gaf ook aan een jongen geven – en zo nee, waarom niet en zou je dat kunnen? En vice versa.
Tot slot
Kinderrechten gaan niet alleen over wat kinderen mogen, maar ook over wat onderwijsprofessionals voorleven op school en in de klas. Misschien zijn Kinderrechtendag (20 november) en de Dag van de rechten van de mens (10 december) mooie momenten om met je collega’s te beginnen met één vraag: welke kinderen voelen zich bij ons écht gezien en veilig, en welke nog niet genoeg?